Eksiklik Kendi Özümde

Bana Oğuz Atay Cümlesi Kurabilir misin?

Türk edebiyatında romanın oluşumu ve bir edebi tür olarak kabul edilmesiyle romanın dünya edebiyatında üst sıralara yükselmesi aynı zamanlara denk gelir. Bu elbette rastlantısal bir olay değil, on dokuzuncu yüzyıl aydınımızın dünyada olan edebi ve siyasi gelişmeleri yakinen takip ettiğinin belirtisidir. Romanın olayların çerçevesinde insanları anlatmaktan insan psikolojisi etrafında olan olayları anlatmaya doğru geçirdiği değişim Osmanlı’da da Avrupa’yla aynı zamanda olmuştu. Bu aynı zamanda Türk romanının ortaya çıktığı zamandır da. İlk roman örneklerinde, Felatun Bey ve Rakım Efendi’de, Araba Sevdası’nda Batı’ya açılım neticesinde toplumda oluşan yozlaşma anlatılıyordu. Yirminci yüzyıla girildiğinde roman değişmişti. Tema yine Doğu-Batı gerilimi olmasına rağmen ele alınış biçimleri ve anlatım teknikleri gelişiyordu. Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu’nda bu gerilimi anlatmakla beraber iç konuşma tekniklerini de ustalıkla kullanıyordu. Sabahattin Ali, Sait Faik gibi yazarlar Doğu-Batı gerilimini bir kişilik probleminden çok adalet problemi olarak algılıyorlardı. Eserlerini de bu yönde vermeye çalışmışlardı. Sabahattin Ali aynı zamanda köy romanlarının da öncüsü olacaktı. Yirminci yüzyılın yarısına gelindiğinde dünyada modern ve postmodern roman ön plana çıkmaya başlamış ve yirminci yüzyılın başından beri yazdıklarıyla modern ve post modern romanı kalıplaştıran yazarları çoğalmaya başlamıştı; James Joyce, Faulkner, Nabokov, Hermann Hesse, İtalo Calvino. Aynı zamanda bu süreçte dünyada hakim olan diktatör rejimler son bulmaya, toplumlar açılmaya, globalleşme ve kapitalizm kendine yaşam alanı açmaya başlamıştı. Türk romanında ellilerden sonra büyük değişiklikler görülecekti. Tanpınar Saatleri Ayarlama Enstitüsü ve Huzur’u, Yusuf Atılgan Aylak Adam ve Anayurt Oteli’ni ve Oğuz Atay da Tutunamayanlar’ı yazacaktır.

Hem çok istediğim hem de altından kalkmakta güçlük çekeceğim bir işti Tutunamayanlar’ı anlatmak: Murathan Mungan’ın dediği gibi, “anlatmanın imkânsızlığıyla anlatmanın zorunluluğu arasında bölünen bir sancı”. Göndermeleri yeni okumalar yapmaya çağırıyor. Oysa ben henüz ne Ulysses’i okuyabildim ne de Gorki’nin inceliklerine giriş yapabildim. Romanı ilk okuduğumda içimdeki tatminsizliği bir parça ileri götürdüğünü fark etmiştim. Varoluş sorunlarını anlatan yazarların, Kafka’nın, Sartre’ın, Camus’nün ve dahi Atılgan’ın içimde bıraktığı gibi bir boşluk değildi bu. Atay ilk kitabında, Türk romanının geri kalanından daha fazla içselleştirebileceğim hikâyeler anlatmıştı; Doğu-Batı gerilimini sunan yazarlarla toplum arasındaki kopukluğu irdeliyordu. Kendini Doğu’nun veya Batı’nın parçası sayanları, içerisinde herhangi bir aidiyet hissi barındırmaksızın afişe ediyordu. Bu aidiyetsizlik Tutunamayanlar’ın neredeyse her satırında hissediliyor. İşte beni Kafka’dan ya da Camus’den çok Atay’a bağlayan bu aidiyetsizlik. Yine de artık kendimi Atay’ın yerine koyamıyorum. Bilakis bundan çok uzağım. Belki de onun eleştirdiği birtakım bağlılıklara sahibim. En fazla, Oğuz Atay romanları okuyarak oğuzataylaşan biri olabilirim.

Ah canım Selim! Ömrün boyunca hep acele ettin, bu yüzden hep geç kaldın. Utanmadın mı içindeki paniği dünyaya dağıtmaya? Kendine Don Kişot gibi, İsa gibi ödevler yükledin, sonra bunlardan Hamlet gibi alay ve ironiyle küçümseyerek kurtulmaya çalıştın. Bir kitap okudun, bir komedi izledin, yoruldun. Anlatamadın derdini. Bu anlatılmazlık yavaş yavaş bizi de kaplıyor Selim. Başardın. Belki anlıyoruz seni. Belki de Turgut gibi, Selim romanları okuyarak Selimleşmeye çalışan insanlarız. Dışladık, hayran olduk. Uzaklaştırdık. Yükseklere çıkardık. Artık itiraf edebiliriz, kurtulmaya çalıştık Selim’den, fakat bu daha çok Selimliğe gömülmemizi sağladı.

Ben aslında Atay’ı okumaya sondan başladım. Bir internet sitesinde Demiryolu Hikâyecileri’ni gördüğümde farklı bir şeyler olduğunu anlamış ve etrafımdaki herkese hikâyeyi okumalarını salık vermeye başlamıştım. Kimse benim kadar coşkuyla karşılamadı. Nasıl olurdu bu? Anlatımın sadeliği ve derinliğini nasıl fark etmezlerdi? Sonra bir kitapçı rafında gördüm Tutunamayanlar’ı. İlk seferde okumakta zorlandım. Üçüncü seferde başarabildim bitirmeyi. Sonraki okumalarımda hep farklı bölümleri ön plana çıkmaya başladı. Demiryolu Hikâyecileri’ni okumalarını salık verdiğim hevesle Tutunamayanlar okumasını istedim insanların; başlayamayanlar oldu. Garipsedim. Kitap okumayı sevdiğini söyleyen insanlar nasıl olurdu da böylesi bir eserden mahrum kalabilirlerdi? Peki ya okuyanlar… Kitaplar neden kendilerini anlama gayretinde olmayan okuru azarlamazlar ki? “Her okuyan sadece kendisinin anladığı, diğerlerinin modaya uyduğu kanaatinde” diyor Begüm Soydemir, Tutunamayanlar için 2001 yılında Radikal gazetesinde yazdığı bir yazıda. Ben aslında anladığımı da iddia etmiyorum. Tam olarak ne bulduğumu anlatmak zor. Herkese farklı cevaplar veriyor.

Bir yandan da korkuyorum, Tutunamayanlar popüler olacak diye. Herkes okuyacak ve kimse Turgut Özben’in çırpınışlarını, Selim’in neden intihar ettiğini anlamayacak. Dimağlarımızda kekremsi bir tat ile kapatacağız kitabı. Çok eğlenceli roman diyecekler, övecekler arkadaşlarına. Herkes bu muhteşem romanla tanışsın isteyecekler ama olmayacak. Ben denedim. Bunun için Atay’dan özür dilemem gerekiyor. Bana anlattıklarını paylaşmamalıydım. Oğuz Atay aramızdan ayrılalı 30 yılı aşkın zaman geçti. O zamanlar ben yoktum. Ama Olric vardı. Onun yokluğunda insanlar evlerinin salonlarında, çay bahçelerinde, otobüslerde, işyerlerinde, makam arabalarının arka koltuklarında Tutunamayanlar okudular. Biliyorum, kendisi görse birer birer alıp yırtardı o nüshaları. Ben yapamadım.

Hepimiz yargılanacağız. Sanık sandalyesinde, Tutunamayanlar’ı yazarak Selimlik’i Selim’den alıp Turgut Özben’e, Süleyman Kargı’ya, Metin Kutbay’a, Esat’a, Olric’e, Selim’in annesine, Aysel’e, Günseli’ye ve günlüklere paylaştırmaya çalışan, bunların hepsinde birden Selim’in farklı bir parçasını araması için Turgut’u roman boyunca bir aşağı bir yukarı koşturarak hayattan bezmesini ve Olric’i alıp kayıplara karışmasını sağlayan, yazdığı romanlarda sevinci, kederi, felaketi, kahramanları, kahramanların başından geçen olayları anlatmak yerine çalışmayı, acı çekmeyi, sevmeyi düşünen bir bilinci anlatan Oğuz Atay ve Oğuz Atay’la birlikte roman boyunca okuduğu her cümlede kendinden bir şeyler bulan, Turgut’un peşinden koşturarak Selim’in intiharının sırrını arayan, Tutunamayanlar’ı okurken aklının bir köşesinde Don Kişot’tan, Hamlet’ten, Ses ve Öfke’den, Köy’den, Ulysses’den, Bozkırkurdu’ndan, Oblomov’dan, Aylak Adam’dan, Suç ve Ceza’dan, Sebastian Knight’ın Gerçek Yaşamı’ndan sahneler canlandırarak Atay’a ihanet eden okur ve okurla birlikte Tutunamayanlar’ı alıp enine boyuna incelemelere tabi tutan, önsöz yazan, kitap hakkında eleştiri kaleme alan, irdeleyen, bir tarz, bir kuram ihdas etmeye çalışan eleştirmen ve eleştirmenle birlikte hayata ve topluma bakışını Tutunamayanlar’dan önce ve Tutunamayanlar’dan sonra diye sınıflandıran aydın ve aydınla birlikte Tutunamayanlar’ı okuduğu halde başucu kitabı yapmayan, kitaplarını kalınlığına ve boylarına göre sıraladığı kitaplığında cüssesine göre yerleştiren kitap okuru, onunla birlikte Tutunamayanlar’ı görüp de kalınlığına öykünerek okumaya cesaret edemeyen insanlar bulunacaklar. Oyunlar, mektuplar, ironi, basılmamış kitaplar, bitirilemeyen kitaplar, yarım kalan yazılar, kaybolan ya da ulaşmayan mektuplar, kaybedilmesi kesin olan mücadeleler hakimlerin karar vermesinde etkili olacak. Oğuz Atay, ben, Atay’ın romanlarını, tiyatrosunu, günlüğünü okuyan ve ondan haberdar olan, bir şekilde adını duyan herkes yargılanacak. Geri kalanlar yargılanmaya değer görülmeyecek. Hepimiz hüküm giyeceğiz. Dünyada sarılıp güç bulduğumuz şeyleri getirecek, yığacaklar önümüze. Bunlar sizin prangalarınız diyecekler. Siz kendinizi bunlarla bağladınız. Şimdi biz, bunları, sizi mahkûm etmekte kullanacağız. Atay’ın gözlerini kelimelerle, benim ellerimi sayfalarla bağlayacaklar. Kendi benliğimize hapsedecekler bizi.

Atay’la ilgili yazılanları okuyorum. Ancak başkalarının kaleminden, kitabına önsöz yazanlardan tanıyorum onu. Öldüğünden beri hayatını ve eserlerini anlatmak için çok yazı yazıldı. Oysa alaycılığına ilk önsözleri küçümseyerek başlıyordu. Onunla ilgili söylenebilecek çok az söz var artık. Fakat ben yine de yazıyorum; Oğuzcuğum Atay, Hayatı ve Eserleri.

Bildiğimiz bir şey var ki doğu toplumlarında tragedya yok. Dolayısıyla Tanpınar’ın deyimiyle “cennetle cehennem arasına sıkışıp kalmış” ve bu ikisini birlikte kabullenmek durumunda kalan Türk aydınının konumu, trajik olmuyor. Tragedya, seçme ve bu seçmenin sonunda gelen mutsuzluğu işaret eder. Türk aydınının alın yazısı Doğu ve Batı’yı aynı anda yaşamak. Bu sebepten biz, hepimiz sürekli gel-gitler içinde, nereye ait olduğumuzu da tam anlayamadan yaşıyoruz. Turgut’un kendi öz benini aramak üzere çıktığı yolculukta attığı her adımda içine düştüğü bu ikilem belli ediyor kendini. Tam Selimleşecekken Olric giriyor Turgut’un hayatına. Hem Selim’in yalnızlığına ulaşmaya çalışıyor Turgut, hem de Olric sayesinde yalnız kalmaktan kurtuluyor. Yorick’ten, Horatio’dan, Sancho Panza’dan, Dr. Watson’dan izler taşıyor Olric. Turgut’un Selim’e hayranlığı onu Selimlikten de uzaklaştırıyor üstelik. Bir Bilim Adamının Romanı’nda Mustafa İnan için söylediği gibi efsaneleştirerek kurtulmaya çalışılıyor böyle insanlardan. Böyle yapmazsak, onları gözümüzde büyütmezsek Selim ya da Mustafa İnan gibi kendimizi ve dünyayı değiştirmek için var gücümüzle çalışmak zorunda kalacağız.

Romanda Selim’in, Turgut’un, Süleyman Kargı’nın, Metin’in, Esat’ın, Günseli’nin arasındaki bütün ilişkiler belli bir metin alışverişine dayanıyor. Birbirleriyle ilişki kuran, bir anı ve duygu alışverişinde bulunan bütün karakterler birbirleri için bir şeyler yazmış oluyorlar. Alışkanlıkları yüzünden bir arada olanlar ise bu bağdan yoksun bırakılıyor. Turgut’tan Nermin’e en ufak bir not bile yok. Turgut, bütün alışkanlıklarını olduğu gibi Nermin’i, çocuklarını da arkasında bırakıp gidiyor. Turgut için Nermin, sehpanın üzerindeki dantel örtünün, küçük burjuva alışkanlıklarının bir simgesi. Nermin’in olduğu her yerde hayat için ve hayata tutunmak için bir uğraş içerisinde bulunmak zorunluluğu var Turgut’un. Bunlara karşı çıktığı noktadaysa ayakkabılarıyla pufun üzerine basıp Selim’den kalan mektupları aramaya başlıyor.

Selim’in kendi oynadığı oyunları, hayattan daha gerçek sayıp yaşadıklarının saçma olduğunu savunması absürdizme götürüyor insanı. Yayımcının Önsözü başlıklı bölüm Tutunamayanlar’ın kurmacasının daha gerçekçi olmasına yaramış. Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Yaban’da buna benzer bir önsöz yazıyor kitaba. Hikâyenin Tetkik-i Mezalim Heyeti’ndeki görevi sırasında dolaştığı köylerden birinde bulduğu bir günlükte yazıldığını söylüyor okuyucuya. Fakat Oğuz Atay’ın bu şekilde yazmasını sağlayan Yakup Kadri’nin kullanması değil, Hermann Hesse’nin Bozkırkurdu’na Yayımcının Açıklaması başlığında bir bölümle başlaması. Vüsat O.Bener, Halit Refiğ gibi isimler Atay’ın Türk romanından çok Batı romanına önem verdiğini söylüyorlar.

Berna Moran, Tutunamayanlar’da iç içe geçmiş üç hikâyeden söz ediyor. Birbirleri arasındaki geçişlerin mektuplarla sağlandığı hikâyeler. Zaten roman da mektupla başlayıp mektupla bitiyor. Gazetecinin Turgut’un gönderdiği paketi görmesiyle başlayan roman, yine Turgut’un okura yazdığı mektupla son buluyor. Turgut, Selim’in intihar ettiğini öğrendiği gün, Selim tarafından yıllar önce yazılmış bir mektubu aramaya koyuluyor. Burada Turgut’un hikâyesinden Selim’in hikâyesine geçiş yapılıyor. Bundan sonraki bütün gerilim Selim ve arkadaşları tarafından kaleme alınan yazıların peşine düşülmesi şeklinde gerçekleşiyor. Turgut da dünyayla bütün bağlarını koparıp arabasıyla yollara düştükten sonra yazmaya başlıyor. Tutunamayanlar’da yazmak hem karakterlerin birbirleriyle bir şeyler paylaşabilmesinin yolu olarak görünüyor hem de tutunamayanlıkla doğrudan ilişkilendiriliyor. Moran, Atay’ı bir sanatçı açgözlülüğüyle de suçluyor, Kafka’nın, Nabokov’un, Joyce’un ayrı ayrı romanlarda uyguladıkları anlatım tekniklerinin hepsini tek bir romanda birleştirmeye çalıştığını ve bu sebepten çok kalabalık, tıkış tıkış bir roman ortaya çıkardığını, buna rağmen Türk romanında inkâr edilemez bir yenilik olduğunu, birçok yeniliğe de kapı araladığını söylüyor.

Atay, 1970 yılında TRT Roman Ödülü’nü alan ilk kitabı Tutunamayanlar’da tutunanların anlayamayacağı bir öykü anlatıyor. Kitabı yazmasında içerisinde bulunduğu sol aydın sınıfının ikiliklerinin, Atay’a yaşattığı hayal kırıklıklarının etkisi olduğunu söylüyor dostları. Atay, röportajlardan birinde sevdiği yazarları sıralıyor, Kafka, Dostoyevski, Gonçarov, Stendhal, Laclos, George Eliot, Henry James, Melville, Nabokov. Anlatı türlerinden görüyoruz ki bunların dışında Cervantes, Shakespeare, Tanpınar, Sabahattin Ali, Yusuf Atılgan, William Faulkner, James Joyce, Hermann Hesse gibi yazarları da yanı başından eksik etmemiş. Böylesi büyük kaynaklardan beslenen bir dâhi ancak Tutunamayanlar gibi bir şaheser çıkarır demek geliyor içimden. Her ne kadar Atay Türk romanında yeni bir çığır açan yazar olsa da sonrasında dahi onun tarzına benzeyen eserler görmekte zorlanıyoruz. Bir çırpıda sayılabilecek isimler Kara Kitap ve Dublörün Dilemması oluyor. Soruyorum doğal olarak; bana Oğuz Atay cümlesi kurabilir misin romancı?

Ömer ŞARLAK\ Değirmen Dergisi 19.Sayı: Yüzyılın Kitapları

Parisienne Moonlight

İlk Yaz

ah, kimselerin vakti yok
durup ince şeyleri anlamaya

kalın fırçalarını kullanarak geçiyorlar
evler çocuklar mezarlar çizerek dünyaya
yitenler olduğu görülüyor bir türküyü açtılar mı
bakıp kapatıyorlar
geceye giriyor türküler ve ince şeyler

“memelerinde biraz irin, biraz balık ve biraz gözyaşı
bir dev oluyorsun deniz deniz deniz
sisin dere ağızlarından sokulup akşamları
fındıklarımızı basıyor
neyleriz kararan tomurcukları
çocuklarımıza yalvarıyoruz: aç durun biraz
tecimenlere yalvarıyoruz:
bir “hotel” bir gizli evlenme az çiziniz
bir banka az çiziniz bir yalvarma
bizden size ve sizden dışardakilere

karılarımızı yolluyoruz tırnaklarını kesmeye ve demeye
- evet efendim -
çocuklarımızı yolluyoruz dilenmeye
bizler gidiyoruz yatağımız tanrıya emanet
yazların motorlu çingeneleri

ah kimselerin vakti yok
durup ince şeyler anlamaya

baba evleri, ilk kez girilen ırmağa dönüş
toprağa tutku, kendinden dolayı
kulaklarımızı tıkıyoruz: para para para
kulaklarımızı açıyoruz: kavga kavga kavga
sorar belki biri: kavga ama neden kavga
komşumuza sonsuz balta, karımız yumruklar içinde
- bilmiyoruz neden kavga.

sonra kasabamızın cezaevinde
silgimizi göz önüne yerleştiriyoruz
günlerimizi iterek genişletiyoruz
yer açıyoruz karılarımızı düşünmeye
bizsiz geçen menevşeyi düşünmeye

durup ince şeyleri anlamaya
kimselerin vakti olmasa da
okulların kadın öğretmencikleri
tatil günlerini çoğaltsalar da
kutsal nemiz varsa onun adına
gözlerimiz için bağlar dokusalar da
birikimler ve çizgiler gitgide gitgide
açmaya ilkyaz çiçekleri

bir gün birileri ötegeçelerden
islık çalarlar, yanıt veririz

Gülten Akın

Sana, Bana, Vatanıma, Memleketimin İnsanlarına Dair

“Telgrafın tellerini kurşunlamalı”
Böyle değildi bu türkü bilirim
Bir de içime
-Her istasyonda duran sonra tekrar yürüyen-
Bir posta katarı gibi simsiyah dumanlar dökerek
Bazen gelmesi beklenen bazen ansızın çıkagelen
Haberler bilirim, mektuplar bilirim

Gamdan dağlar kurmalıyım
Kayaları kelimeler olan
Kırk ikindi saymalıyım
Kırk gün hüzün boşaltan omuzlarıma, saçlarıma
Saçlarının akışını anar anmaz omuzlarından
Baştan ayağa ıslanmalıyım
Gam dağlarına çıkıp, naralar atmalıyım

İçimde kaynayan bir mahşer var
Bu mahşer bir de annelerin kalbinde kaynar
Çünkü onlar, yün örerken pencere önlerinde
Ya da çamaşır sererken bahçelerde
Birden alıverirler kara haberini
Okul dönüşü bir trafik kazasında
Can veren oğullarının

Bir de gencecik aşıkların yüreklerini bilirim
Bir dolmuşta; yorgun şoförler için bestelenmiş
Bir şarkıdan  bir kelime düşüverince içlerine
Karanlık sokaklarına dalarak şehirlerin
Beton apartmanların sağır duvarlarını yumruklayan
Ya da melal denizi  parkların ıssız yerlerinde
Örneğin hint okyanusu gibi derin
İsyanın kapkara sularına dalan

Nice akşamlar bilirim ki
Karanlığını
Bir millet hastanesinde
Dokuz kişilik kadınlar koğuşu koridorunda
Başını kalorifer borularına gömmüş
Beyaz giysilerinden uykular dökülen tabiblerden
Haber sormaya korkan genç kızların yüreğinden almıştır

Bir de baharlar bilirim
Apartman odalarında büyüyen çocukların bilmediği
bilemeyeceği
Anadolu bozkırlarında
İstanbuldan çıkıp, Diyarbekire doğru
Tekerleri
Yamalı asfaltları bir ağustos susuzluğuyla içen
Cesur otobüs pencerelerinden
Bilinçsiz baş kaymasıyla görülen
Evrensel kadınların iki büklüm çapa yaptıkları
tarla kenarlarında
Çıplak ayakları yumuşak topraklara batmış
ırgat çocuklarının
Bir ellerinde bayat bir ekmeği kemirirken
Diğer ellerinde sarkan yemyeşil bir soğanla gelen

Yazlar bilirim, memleketime özgü
Yiğit köy delikanlılarının
İncir çekirdeği meselelerle birbirlerini kurşunladıkları
Birinin ölü dudaklarından sızan kan daha kurumadan
Üstüne cehennem güneşlerde mor sinekler
konup kalkan
Diğeri kan-ter içinde yayla yollarında
Mavzerinin demirini alnına dayamış
Yüreği susuzluktan bunalan
İçinden mapushane çeşmeleri akan
Ansızın parlayan keklikleri jandarma baskını sanıp
Apansız silahına davranan
Nice delikanlılarin figuranlık yaptığı
Yazlar bilirim memleketime özgü

Güzler bilirim, ülkeme dair
Karşılıksız kalmış bir sevda gibi gelir
Kalakalmış bir kıyıda melul ve tenha
Kalbim gibi
Kaybolmuş daracık ceplerinde elleri
Titreyen kenar mahalle çocukları
Bir sıcak somun için
Yalın kat bir don için
Dökülürler bulvarlara yapraklar gibi

Kadınlar bilirim ülkeme ait
Yürekleri akdeniz gibi geniş
Soluğu afrika gibi sıcak
Göğüsleri çukurova gibi münbit
Dağ gibi otururlar evlerinde
Limanlar gemileri nasıl beklerse
Öyle beklerler erkeklerini
Yaslandınmı çınar gibidir onlar sardınmı umut gibi

İsyan şiirleri bilirim sonra
Kelimeler ki tank gibi geçer adamın yüreğinden
Harfler harp düzeni almıştır mısralarda
Kimi bir vurguncuyu gece rüyasında yakalamıştır
Kimi bir soygun sofrasında ışıklı salonlarda
Hırsızın gırtlağına tıkanmıştır

Müslüman yürekler bilirim daha
Kızdımı cehennem kesilir sevdimi cennet
Eller bilirim haşin, hoyrat, mert
Alınlar görmüşüm ki vatanımın coğrafyasıdır
Her kırışığı, sorulacak bir hesabı
Her çizgisi, tarihten bir yaprağı anlatır

Bütün bunların üstüne
Hepsinin üstüne sevda sözleri söylemeliyim
Vatanım milletim tüm insanlar kardeşlerim

Sonra sen gelmelisin dilimin ucuna adın gelmeli
Adın kurtuluştur ama söylememeliyim
Cankuşum umudum canım sevgilim.

Erdem Bayazıt

Kısa Hikaye

Karşıdan karşıya geçerken ellerini ovuşturduğunu farkedip ovuşturmayı bıraktığı ellerini iki yanına indirdiği sırada gördüğü kıza uzunca bir süre baktıktan sonra gittiği kafede yeniden görüp şaşırmasından tam olarak iki gün sonra başka bir kafede karşılıklı oturup kahve içtiği zamanları yeniden hatırlamak zorunda kalmasının sebeplerini düşünürken bir taraftan da o günlerde birkaç kez oturup beraber kahve içtiği ve aslında ilişkilerinin bundan ileri gitmemesinde ikisinin de payı olduğunu varsaydığı kızla bir daha görüşmemesindeki asıl kabahatin kendisinde olduğunu itiraf etmekten çekinerek duyduğu utancı ve itiraf edemediği bu kabahatin aslında kabahat olup olmadığı bilemediği için biriktirdiği kuşkuyu ve bu kuşkuyla birlikte şimdi adını hatırlayamadığı o kızla daha sonra da görüşseydi neler olacağını tahmin etmeye çalışıp mutluluk ihtimallerini göz önünde bulundurarak ve bu ihtimallerle içinde bulunduğu durumu karşılaştırarak duyduğu endişeyi bastırmaya çalışırken aynı zamanda bahtsızlığını açıklamaya da çalışır, fakat aslında o kızı ve ondan sonra yine bir sebepten tanışıp birkaç kahve içip ve belki de bazılarının bedenlerine sahip olmayı da isteyerek görüştüğü kızları birer birer hatta bazen ikişer ikişer hayatından çıkarmasını anlamaya ve bunu hangi ruhsal probleminden dolayı yaptığını teşhis etmeye çalışarak ama yine de bunun bir ruhsal dengesizlik olup olmadığını düşündüğü sırada başka erkeklerin de bu şekilde davranıp davranmadığını, onların da kendisinin yaşadığı gitgelleri yaşayıp yaşamadığını tahmin etmeye de çalışarak ve tabii ki aslında bunu tam olarak bilmesinin mümkün olmayacağını da düşünerek kaldırımda yürürken başını yerden kaldırıp aynı kaldırımda yürüyen insanlara baktığında kendi akranı kızları diğer insanlardan ayrı tuttuğunu ve bunların giyinişlerine ve tavırlarına bakarak bir bağ kurulup kurulamayacağını tartarak ve tam da bu esnada biraz öncesinde düşündüğü ruhsal dengesizlikleri hatırlayıp utançla başı önde yürürken akıp giden düşüncelerinin arasına daha önce görüştüğü kızların kendisinden sonra başkalarıyla birlikte olacaklarını, birkaç kahve içimi boyunca veya daha fazla bir müddette başka bir erkekle görüşeceklerini bazılarının da bu görüştükleri erkeklerle evleneceklerini karıştırdı ve sordu kendisine daha sonra bu kızlar başkalarıyla evlenirken kendisini hatırlayacaklar mıydı yoksa bir gün yolda öylesine yürürken ne düşüneceklerini önemsemedikleri bir sırada akıp giden düşünceleri arasında belirsiz bir anı olarak mı belirecekti ki eğer böyle olsa bile buna şaşıracağa da benzemiyordu neticede kendisi de bunları düşünmeye başlarken aklına gelen o kızın adını hala hatırlayamamıştı.

Ömer Şarlak

Bir ay Doğar

bodrumdaki düşünceler

top, kırık bir camdan bodrum kattaki koridora düştü.
çocuklardan biri, kapı görevlisinin on dört yaşındaki kızı, topallayarak peşinden koştu. tramvay zavallının bacağının yarısını koparmıştı. diğer çocuklara top toplayarak mutlu oluyordu.
bodrum katından hafif bir ışık süzülüyordu. bu yüzden köşede bir şeyin kıpırdadığını farkedebildi ve o yöne doğru seslendi tahta bacaklı küçük kız. “sen burada ne arıyorsun benim tatlı, minik kedim?”
topu aldı -tek yapabildiği şey buydu- ve olanca hızla oradan ayrıldı.
çirkin, yaşlı ve kötü kokulu sıçan -kedi sanılan oydu- birden acıyla irkildi. hayatı boyunca hiç kimse bir kediyle konuştuğu gibi konuşmamıştı onunla.
bugüne dek herkes ondan tiksinmiş, kömürle, taşla kovalamış, ya da korkuyla kaçmıştı.
bir kedi olarak doğmuş olsaydı eğer, her şey ne kadar farklı olurdu, diye düşündü o an.
sonra da -bu kadar doyumsuzuz işte- cüretkar hayaller kurmayı sürdürdü: ya kapı görevlisinin, tahta ayaklı küçük kızı olarak doğmuş olsaydı?..
bu fazlasıyla güzel olurdu. hayallere sığmayacak kadar güzel..

istvan orkeny

ahh!

Schindler’s List – John Williams